Kultura.On.Line

Kratke vesti
Galerija
Artexti
Muzika
Kontakt
O projektu

Mailing lista

Zanimljivosti

Pioniri svetske fotografije
Vek i po srpske fotografije
Tri centra stripa
Fotografija 90-ih

Biografije

Frida Kahlo
Vincent van Gogh
Donatello
Gustav Kurbe

Sve biografije

Pošaljite biografiju

Registar

Spisak kulturnih institucija na teritoriji Srbije!

Linkovi

Fond za razvoj neprofitnog sektora
SEECult
Mreža kreativnih ljudi
Artmagazin
Revija amaterskog filma
Zdenka Feđver, poezija i proza

Web

Virtuelna galerija kulture je otvorena za sve mlade ljude koji žele da svoje radove predstave što širem krugu ljudi.

Ukoliko spadate u ovu kategoriju javite nam se tako što ćete poslati e-mail sa svojim podacima koji treba da sadrže vaše lične podatke i informaciju šta želite da izložite u Virtuelnoj galeriji kulture.

Svoje prijave možete slati na prijava@kulturaonline.net.

Leksikon fotografskih pojmova

Ambrotipija
Albumin
Aristotipija
Bromouljni otisak (Bromooleotipija)
Budoar (Boudoir)
Camera obscura
Dagerotipija
Gumitipija

Ambrotipija

Tako se nazivaju fotografske slike na staklu, u pozitivu, koje su imale za osnovu sloj kolodijuma (po izumu F. Skot Archera, iz 1851. godine). Ambrotipija je upotrebljavana za portrete kao jeftina zamena za dagerotipiju. Kratko eksponiran kolodijumski negativ na staklu vidi se kao pozitiv ako se stavi na crni papir ili tkaninu. Slika je crno-bela ili crno-siva, prekrivena je prozirnim lakom po kome je i dobila ime (ar. anbar - ambra, mirisna smola), i zaštićena dodatnim staklom. Odlepljivanje stakla u pravilu oštećuje sliku.
U kontinentalnom delu Evrope nazivana i "melanotipija" (grc. melas, crn).
Retki sačuvani primerci ambrotipije u fotografiji kod Srba nalaze se uglavnom u privatnim zbirkama.

Albumin

Albumen, belanac izdvojen iz jaja, neophodan sastojak za izradu fotografske albuminske hartije koju je uveo u praksu Blankar-Evrar (L. D. Blanquart-Evrard) 1850. Papir je prepariran rastvorom albumina i amonijumovih soli, i senzibilizovan srebro-nitratom. Kod kopiranja (prosvetljavanjem negativa) pod uticajem dnevne svetlosti papir sam procrni pa sliku treba samo fiksirati.
U fotografiji kod Srba, dela nastala posle 1855, na primer većina radova Anastasa Jovanovića, kao i iz profesionalnih fotografskih ateljea, rađena su na albuminskoj hartiji. Postupak sa albuminom upotrebljavan je sve do kraja 19 veka, kad su ga istisnuli industrijski proizvedeni fotografski papiru (Aristo i Celoidin).

Aristotipija

Fotografski postupak, uveden oko 1885. godine. Otkriven od G. W. Simpsona i komercijalno uveden od J. B. Obernetera u Minhenu 1868. Ime je dao W de W. Abney, u Diseldorfu 1886. godine. Papir je prepariran kolodijumskim želatinom sa hlorosrebrnim rastvorom, i za razliku od dotadašnjeg albuminskog papira, imao je bogatiji raspon i plemenitiji ton, otud i ime (grc. aristo, plemenit). Aristo-papir (kao uostalom i albumin, ili celoidin) je papir za dnevnu svetlost tj. pod uticajem projekcije - najčešće kontaktnim prosvetljavanjem - pocrni pa sliku samo treba fiksirati. Za fiksiranje se upotrebljavaju ton-fiksirni rastvori koji - kako i ime kaže - daju slici ton, a ujedno je fiksiraju (npr. zlatni toner, platinski itd).
Fotografije na aristo-papiru, sačuvane u srpskim zbirkama, uglavnom su nastale posle 1892-95; rađene su u gotovo svakom fotografskom ateljeu. Veoma su dobro očuvani primerci iz ateljea Milana Jovanovića, Nikole Lekića, Leopolda Keniga i nekolicine drugih.

Bromouljni otisak (Bromooleotipija)

Poslednji pozitivski postupak iz faze tzv. umetničke fotografije, uveden posle 1907. godine, a opsian u literaturi tek 1911. Zasniva se na hemijskom procesu u kome se iz fotografije uklanja srebrna slika i umesto nje se u toploj vodi bubrenjem izaziva reljef želatina. Na želatin se nanosi slikarski pigment čija gustina odgovara gustini i reljefu prethodne fotografije. Tako se dobija matrica koja se otiska na drugi papir da bi se dobila konačna slika.
U fotografiji kod Srba bromooleotipija je bila malo u upotrebi, sretala se sporadično, na primer na izložbi Beogradskog foto kluba, 1929. da bi gotovo sasvim nestala krajem tridesetih godina.

Budoar (Boudoir)

Trgovački naziv za jedan od standardnih formata kartona za opremu fotografija u XIX veku. Boudoir je uveden u fotografsku praksu u Austriji oko 1875. Fotografija veličine 180 x 120 mm lepljena je na karton (budoar) 210 x 130 mm. U praksi mere često odstupaju. Mnogi ateljei upotrebljavali su i suženu varijantu, na kartonu 210 x 110 mm.
U fotografiji kod Srba prva upotreba ovog formata javlja se oko 1884. godine. Budoar format je korišćen do početka Prvog svetskog rata.

Camera obscura

Naziv potiče iz razdoblja visoke renesanse a odnosio se na jednu zamračenu soba na vrhu neke visoke građevine, zamka ili tornja, iz koje se kroz jedan mali otvor pružao vidik na okolinu. Docnije se nazivom camera opscura (lat. mracna komora) označava kutija, iznutra crna, koja na prednjoj strani ima mali otvor (nekad i sa sabirnim sočivom) kroz koji prolazi svetlost i na suprotnoj strani kutije ocrtava stvaran, izvrnuti i umanjen lik spoljašnjeg predmeta ili oblika iz prirode. U Kini su pre 3.000 godina bili poznati osnovni principi projekcije pomoću kamere obskure. Početkom našeg milenijuma arapski naučnici su se služili nekom vrstom primitivne kamere obskure za posmatranje enklitike (pomračenja) Sunca. Prvo teorijsko objašnjenje tih pojava dato je u antičkoj Grčkoj, kod Aristotela. Znanja o prirodnim fenomenima, začeta u starom svetu i uobličena u antici, tokom srednjeg veka su preko Arapa dospela u Španiju i, docnije, preko vizantijskih monaha u Italiju. Tako su postala dostupna zapadnom svetu. Oko 1500. godine opisao je Leonardo da Vinči cameru obscura i skicirao u obliku sanduka sa otvorom. Milanski lekar Girolamo Gardano, (1550) uneo na otvor kamere obskure dvostruko ispupčeno (bikonveksno) sabirno sočivo, kakvo se već od 11. veka upotrebljavalo kao uveličavajuce staklo. Giovani Batista dela Porta je 1558. objavio preporuku kako da umetnici upotrebe kameru obskuru kao pomoć kod crtanja predela ili arhitekture. Venecijanski plemić Danielo Barbaro, (1568) zapazio je da manji otvor na kameri obskuri donosi oštriju sliku. Umetnici, slikari i arhitekte, koristeći osnovni princip kamere obskure - centralnu perspektivu - pokušavali su da dobiju što tačniju sliku predela, objekta ili predmeta. Krajem 18. veka, u jeku građanskog preobražavanja, industrijska revolucija pokrenula je lavinu otkrića, i ti principi su iskorišćeni da bi se stvorila preteča današnjeg fotografskog aparata.
Kod Srba, prvi dodir sa kamerom opskurom sreće se, posredno, u delu Zaharija Orfelina, Valahijska kaligrafija.

Dagerotipija

Prvi uspeli postupak dobijanja slike u kameri opskuri. Dagerotipijom se naziva sam izum, postupak i slike njime napravljene od perioda 1839. do oko 1860. godine. Luj Dager, nastavljajući Niepsovo delo (heliografiju ili niepsotipiju), doveo je postupak svog prethodnika do praktične upotrebe. Srebrna ili posrebrena bakarna pločica izloži se u mraku jodnim parama od čega na njenoj površini nastaje na svetlost osetljivi srebro-jodid. Preparirana ploša osvetli se u kameri opskuri, potom se slika izaziva u živinim parama i fiksira u rastvoru cijankalijuma. Slika je istovremeno negativ i pozitiv (zavisi od ugla gledanja i ugla odbijene svetlosti). Neke dagerotipije su srebrnasto-sive, druge su obojene (rukom); kolorisano je staklo sa unutrašnje strane ili sama slika na srebru. Svaki primerak se uvažava kao redak unikat.
Najraniju dagerotipiju u Srbiji snimio je Dimitrije Novaković, 1940. I Anastas Jovanović pominje u Autobiografiji (pisana 1899) da je snimio kneza Mihaila na dagerotipiji, 1841, ali da snimanje nije uspelo. U periodu do 1850. sreću se u Srbiji i putujući dagerotipisti, stranci Kapileri, Kalajn, Boer, Dajc, Stokman i jedan Srbin - pop Milija Marković. U Crnoj Gori dagerotipijom se bavio jos 1845. Njegošev sekretar, Milorad Medaković. U Srbiji je do danas registrovano 13 dagerotipija, i za njih nema dokaza da su snimljene na domaćem tlu, već su, po svemu sudeći, potekle sa severa, najverovatnije iz Austrougarske, ili drugih zemalja (neke mozda i iz Rusije). Osim jedne (u MPU) sve su u privatnim zbirkama.

Gumitipija

Prvi i svakakako najpopularniji, od tzv. "plemenitih" postupaka iz zlatnog razdoblja umetničke fotografije (1892 - 1915). Najpre je crtaći papir prepariran slojem želatina a na osušeni sloj nanosena je smesa gumiarabike, kalijum-(ili amonijum)-bihromata. Na osušeni papir je kopiran negativ (veoma dugo) i to na dnevnoj svetlosti. Kopija je razvijana pranjem u vodi koja je odstranjivala višak neosvetljene boje. Dobijena slika ima plemenitu strukturu i nalikuje na akvarel. Postupak gumitipije najviše su primenjivali austrijski i nemački autori, pre svih Kin (Heinrich Kuehn) i Vacek (Hans Watzek), kao i Francuz Demasi (Robert Demachy).
U fotografiji kod Srba najvrednija dela u gumitipiji ostvarili su Marko Nikolić i Vojislav Stevanović, a neka od njih i izlagali na Prvoj izlozbi fotografa amatera, 1901. u Beogradu. I Vladislav Cvetanović, pisac jednog od prvih prirucnika u fotografiji na srpskom jeziku, i privrženik ove plemenite tehnike, zastupao je srpske fotografe amatere na Balkanskoj izložbi u Londonu 1907 (v.), sa delima izvedenim u gumitipiji.

Izvor: Fotogram

Projekat podržali

Opština Sombor
KC "Laza Kostić", Sombor
Agencija "Sombor.info"

Pretraga